GELUID, HOREN EN VERSTAAN

Dames en heren,

Mijn naam is Jan de Vries en ik ben bestuurslid van de Landelijke Organisatie Kerktelefoon. Als rayonvertegenwoordiger voor een groot deel van midden Nederland, heb ik veel te maken met geluidstechniek in kerken en gebouwen.

Vanaf mijn jeugd heb ik een grote affiniteit met geluid en heel veel dingen die daar mee te maken hebben. Mijn hobby heeft zich op dat gebied alleen maar vergroot. Ik verzamel historische radio's. U weet wel van die ouderwetse houten kasten met een doekje voor de luidspreker. Het geeft enorm veel plezier om radio's te restaureren en weer in volle glorie te laten spelen.
Graag wil ik u iets vertellen over Geluid, Horen en Verstaan met praktische voorbeelden en door een aantal dingen te demonstreren.


GELUID.

De hele wereld is vol met geluiden. Natuurlijk geluid, wind, water, dieren. Mechanisch geluid. Muziek geluid. Het belangrijkste om te weten is dat geluiden worden veroorzaakt door trillingen.

Als we een velletje papier bewegen, dan maakt dat geluid, terwijl dat velletje papier niet hol is of ergens tegen aan komt. Als we met onze vingers knippen dan geeft dat ook geluid, terwijl onze vingers van vlees en bloed zijn. Het gaat in dit geval om luchttrillingen.
Geluiden kunnen als hard en als zacht bij ons overkomen. Ook zijn wij in staat om geluiden te onderscheiden. Dit komt doordat wij met onze hersenen in staat zijn om ons op bepaalde geluiden te concentreren. Bijvoorbeeld door ons te concentreren op het geluid van een specht of het geluid van een in de verte naderende trein en noem maar op.
Als wij met een bandrecorder het geluid van een verjaardagsvisite opnemen dan horen we inderdaad een kakofonie van geluiden.
Ook slechthorenden met een hoortoestel hebben last bij overmatige veelheid van geluiden.

Er is een groot verschil in geluid tussen Hoog en Laag . Er is verschil tussen prettig en onprettig geluid. Er is een heel groot verschil tussen muziekgeluid en spraakgeluid, we komen daar verderop op terug.
Geluiden worden voortgebracht door trillingen en geluiden worden waargenomen via trillingen. Wat er hierbij uitspringt, is het geluid van de menselijke stem, in trilling gebracht door stembanden en het horen van geluid via onze oorschelp en inwendige hoororganen.
Een microfoon vangt trillingen via een trilplaatje op en zet dit om in elektrische stroompjes. Een versterker zorgt voor versterking van deze elektrische stroompjes en een luidspreker zet deze versterkte stroompjes weer om in trillingen. Hoe meer vermogen hoe meer geluid. Simpel toch?

Geluid is een zeer belangrijk onderdeel in de wijze waarop wij kunnen leven. Bij het waarnemen van geluiden kunnen wij zelfs dingen bepalen die we niet zien, maar we kunnen vaak scherp bepalen uit welke richting het geluid komt.
Bij het geluid van een vliegtuig kijken we onmiddellijk omhoog. Bij het kwakende geluid van een kikker speuren we in het water. Ik kom daar straks verder op terug.


HOREN

Horen doe je met je oren. Paarden en ook andere dieren kunnen hun oren bewegen om snel te kunnen vast stellen waar het geluid vandaan komt en of dit bedreigend is. Als je je hand achter je oor houdt kun je beter horen . Als je een ouderwetse toeter gebruikt reikt het geluid van je stem verder.

Men zegt dat baby's al kunnen horen voordat ze geboren zijn. Het is ook bekend dat je vanaf je 35^e jaar minder goed gaat horen. Bij 65 jaar ben je al een behoorlijk stuk hoorvermogen kwijt. Aanschaf van een hoortoestel is vaak een heel goed alternatief. Dit is het zelfde als met minder goed kunnen zien en een bril krijgen.

Mens en dier zijn zo geschapen dat zij kunnen horen. Een mens kan zich zo concentreren op het horen naar de stem van een ander, dat hij omgevingslawaai niet hoort. Hij hoort het wel maar op een psychologische manier laat hij zijn hersenen daar niet door beďnvloeden.
In de maatschappij waarin wij nu leven is er veel omgevingslawaai, dat zelfs als storend wordt ervaren en beperkt het goed kunnen horen, verkeerslawaai, autosnelwegen, vermaaklawaai, kermis stadion enz.
Eigenaardig is het dat we ons hoofd wenden in de richting waar het geluid vandaan komt. Aan de andere kant is het ook weer niet zo vreemd, omdat we juist door een balans te vinden tussen het horen met beide oren vaak feilloos de plek kunnen ontdekken waar het geluid vandaan komt.
Ik wil hier maar mee aangeven dat horen naar geluid zeer richting gevoelig kan zijn. Als u in een kerkgebouw bent en het geluid komt opzij, achter u of boven u vandaan, dan is dit psychologisch onjuist, want u kijkt recht voor u uit naar een spreker, dus moet ook dáár het geluid vandaan komen.

Als je ouder wordt is het niet plezierig dat er bij nieuwsuitzendingen op commerciële radiozenders popmuziek op de achtergrond wordt gespeeld. Steeds meer mensen maken gebruik van ondertiteling van teletekst op pagina 888, waarbij heel veel programma´s worden ondertiteld.
Wij missen dus kennelijk iets bij het horen als we ouder worden en wat dat is dat zal ik proberen te demonstreren met wat toontjes uit een toongenerator. Velen van U zijn bij een audioloog geweest en hebben een hoortest ondergaan.
Ik laat u nu horen een toon van 40 Hertz, met kleine stapjes tot en met 20.000 Hertz. Wie hoort nog wat en bij welke frequentie? Even voor de duidelijkheid, het spraakgebied ligt tussen 500 Hertz en 5000 Hertz


VERSTAAN

Verstaan doen we met ons verstand. Na onze geboorte hebben we geluiden leren kennen en later hebben we betekenissen van woorden geleerd, waarna we konden leren praten lezen en schrijven.

Geluiden van woorden en spraak, opgevangen door onze oren stellen ons in staat om dingen op te slaan in onze hersenen, te onthouden dus of de betekenis van iets vast te houden en daar later weer aan te kunnen denken.

Alles tot je dienst, maar dan moet dat organieke geluid van die stembanden van iemand die tot je spreekt, ook op dezelfde sterkte en in dezelfde frequentie van het gehoorspectrum via je oren kunnen worden waargenomen. En daar gaat het nu om bij het versterken van de menselijke stem in kerken en gebouwen.
Zoals u weet verschillen stemmen nogal. Dames of een herenstem
Alt, 1^e tenor, 2^e tenor, bariton of bas

Ik hoop dat het u nu ook duidelijk zal zijn dat er nogal een verschil is bij het luisteren naar muziek of naar spraak. Bij het luisteren naar muziek kunt u in de meeste gevallen gewoon uw werk blijven doen. Arbeidsvitaminen verhogen zelfs de werkprestatie.
Bij het luisteren naar spraak, telefoon of een extra nieuwsuitzending gaat u er meestal even speciaal voor zitten en gebaart u aan anderen dat ze even stil moeten zijn, omdat u niet alleen wilt horen wat er gezegd wordt, maar u wilt het ook verstaan. U wilt de woorden in u opnemen.
Nu wordt het tijd dat we eens even over het verschil tussen HOGE en LAGE tonen gaan praten en welke invloed dat kan hebben op de spraakverstaanbaarheid.

Bij muziek is het van belang dat zowel hoge als lage tonen versterkt worden weergegeven, omdat dit bij het natuurlijke geluid van een muziekkorps ook zo te horen is.
Bij het versterken van de menselijke stem moet er juist geen laag aan het versterkte signaal worden toegevoegd Om over een grote afstand iets te laten horen heeft de prakrijk uitgewezen dat dit bijna altijd in een hoge toonsoort wordt weer gegeven.
Denkt U aan de stoom fluit, de sirene, de tweetonige hoorn, het fluiten op de vingers het schreeuwen en gillen van kinderen.
Ik zal u eens een geluidje laten horen van een kaarsendover aangetikt door een stukje metaal. De klank van dit belgeluid draagt heel ver terwijl er sprake is van maar een zeer geringe geluidsdruk.
De geluidsdruk is de druk die we meten als personen op een afstand van een meter met normaal stemgeluid tegen elkaar spreken. Deze geluidsdruk ligt meestal zo rond de 65 decibel. Dit moet u maar beschouwen als een aanname gegeven.

Om deze aanname even door te trekken het volgende. Op welke willekeurige plaats u ook zit in de kerk en op welke afstand van de spreker dan ook, er zal ook bij een stampvolle kerk altijd een geluidsdruk moeten zijn van tenminste 65 decibel.
Dit gegeven is een referentie gegeven en bij alle metingen met de LOK meetset wordt dit als uitgangspunt gehanteerd betreffende de versterker, de ringleidingversterker en de overige componenten.

Ik zal u eens het geluid van een transistor radio met een klein luidsprekertje laten horen.!!! Vervolgens sluit ik door middel van een snoertje een muziekgeluidsbox op dit radiootje aan. !!!
Oké, het geluid uit het radiootje alleen klinkt blikkerig, maar het is wel goed verstaanbaar en het geluid via de box is voor muziek wel mooi maar voor spraak slecht verstaanbaar. Het luisteren hiernaar is heel erg vermoeiend.
Weet u dat de meeste t.v´s in de huiskamer qua geluid bijna allemaal verkeerd zijn afgesteld. Vaak wordt een nieuwe t.v. door een jonge man gebracht, die voor u in een snel tempo de zenders programmeert en de overige afstellingen inregelt. Via de zender MTV wordt het geluid ingeregeld en dat is bijna altijd met veel te veel bas. Daardoor moeten oudere mensen die niet meer zo goed horen de televisie ook steeds zo hard zetten. Bijna op iedere afstandbediening zit een knopje met een teken van een muzieknoot Als u dit knopje indrukt kunt u uw tv op spraak instellen.

Ik zal nu het radiootje nog een keer laten horen en dan via een klein versterkertje met veel bas laten horen waardoor spraak om zeep wordt geholpen.
Onthoudt u het goed spraak moet ook als spraak klinken en nooit maar dan ook nooit met lage tonen worden versterkt. Ter afsluiting een demonstratie met microfoons en de verschillen daar tussen
Ik zou nog een hele tijd over dit onderwerp kunnen spreken, maar ik schrijf er wel eens weer wat over in het LOK blad.

Schrikt u niet, maar voor degene die hebben zitten slapen is het nu tijd om wakker te worden
Toeoeoeoeeoeoeoeoeoeoeoeoeot

Jan de Vries

Door de voorbereidingscommissie was een mooie overzichtstentoonstelling ingericht
(foto Jan de Vries)