Opslag, transport en bewerking van geluid.

De lezing van Arie Reij, lid commissie techniek, op de Algemene Ledenvergadering 2006.

In veel kerken worstelt men met de vraag, of het traditionele cassettedeck (als het er al nog staat) vervangen moet worden door iets nieuws en zo ja door wat dan. Het antwoord op die vraag kan niet los gezien worden van een andere vraag, namelijk wat is het doel van het maken van een opname?
Redenen kunnen zijn:
  -   het vastleggen van een historische gebeurtenis, bijvoorbeeld een huwelijkdienst of rouwdienst,
  -   voor archiefvorming: er zijn kerken die standaard iedere dienst hiertoe vastleggen;
  -   voor later gebruik op een andere tijd of andere plaats.
De laatste is waarschijnlijk nog steeds de meest voorkomende reden, bijvoorbeeld als alternatief voor kerktelefoon.


Opslagmogelijkheden

Voor het vastleggen van diensten zijn verschillende mogelijkheden aanwezig.
Analoog:
  -   Tape op rail;
  -   Cassette
Digitaal:
  -   Flashgeheugen; een voorbeeld hiervan is de memorystick
  -   Digitale audiotape
  -   Minidisk
  -   Harddisk, dit kan ter plaatse maar bijvoorbeeld ook bij de provider van kerktelefoon, te denken aan de mogelijkheden die sIKN en Audioserver bieden.

Maar wat bepaalt nu eigenlijk de keuze? Voorheen was het belangrijk om te weten, wat het doel is van de opname, omdat dit voor een belangrijk deel de diverse keuze bepaalde. Het zal blijken, dat dit tegenwoordig veel minder het geval is en dat vooral andere overwegingen de doorslag geven.
Later in stuk wordt daar nog op teruggekomen, maar belangrijk is, dat dit niet langer de manier is waarop de audio wordt getransporteerd.


Transport

Maar wat is dan de invloed van de manier waarop de opname verder wordt verspreid? Uitgangspunt bij de beantwoording van die vraag is, dat we daarbij kijken naar opslag van de dienst als alternatief voor kerktelefoon. Er is dan namelijk een sterke wisselwerking tussen de keuze van het transportmedium en de manier waarop thuis de opname wordt afgespeeld. Immers, we zullen dan mogelijkheid willen gebruiken ,waarbij de luisteraar thuis niet nog diverse extra handelingen moet verrichten en waarbij het eenvoudig te bedienen is.
Meest gebruikte afspeelmogelijkheden thuis zijn:
  -   Cassetterecorder of -speler (walkman). Veel walkmans zullen er niet bij kerkradioluisteraars thuis staan, maar ook cassetterecorders verdwijnen steeds meer, omdat ze nauwelijks nog te koop zijn. Dat is zeker het geval met de cassettespeler met ingebouwde versterker.
  -   CD-speler. Deze staat tegenwoordig bijna bij iedereen thuis
  -   Radio-cdspeler, met ingebouwde versterker en luidsprekers
  -   Mobiele cd-speler (discman). Deze speelt vaak ook mp3 bestanden af.
  -   DVD speler. Dit is een mogelijkheid die ook steeds meer voorkomt en vaak is er ook de mogelijkheid om audio en mp3 bestanden af te spelen. Zijn inmiddels te koop voor een fractie van de prijs van een (goede) CD-speler.
  -   Mobiele DVD-speler met ingebouwd scherm en luidspreker. Deze zijn nu nog vrij duur, maar dalen snel in prijs
  -   MP3-speler, alleen via een computer te laden
  -   Kerkwebradio of andere internetontvanger. Hierbij hoeft geen opslagmedium getransporteerd te worden en hoeft de dienst alleen maar gedownload te worden. Ook een computer is hiervoor te gebruiken.

Gelet op de verschillende beperkingen door mogelijkheden en prijs, is de conclusie, dat de meest voor de hand liggende keuze voor transportmedium op dit moment de CD is. Deze is immers op veel apparaten af te spelen (cd-speler, dvd-speler, computer, etc) en kost heel weinig.
Er is echter wel een nadeel aan deze keuze, want voorlopig zullen we er genoegen mee moeten nemen, dat er niet meer dan 80 minuten op een cd kan worden opgenomen,wil die althans thuis nog goed afgespeeld kunnen worden. Bij lange diensten is dit niet toereikend en zullen er twee cd's moeten worden gebruikt of er zal nog een en ander nabewerkt moeten worden om de opname in te korten.
Er zijn echter ook nog andere oplossingen:
Men kan de audio in MP3-formaat overzetten of al direct in MP3-formaat opnemen. Daarna kan dit op cd gebrand worden of op een usb-stick of mp3-speler worden overgezet.
Ook is het mogelijk audio op DVD te zetten al dan niet met beeld. Om dit te kunnen realiseren zijn er een aantal mogelijkheden. Men zou als kerk een aantal dvd-spelers kunnen kopen en die bij de luisteraar thuis plaatsen. Ook is het mogelijk om bijvoorbeeld discmans te kopen of radio-cd spelers. Verder is het mogelijk om een MP3-speler aan te sluiten op de audio-installatie. Nadeel hiervan is dat veelal de knopjes op deze spelers erg klein zijn met een kleine display en daardoor zijn ze voor ouderen wat lastig te bedienen.
Een laatste mogelijkheid is natuurlijk de nieuwe intranet/internetontvanger aan te schaffen en die bij de luisteraar te plaatsen. In vergelijking met de mp3-speler is dit relatief duur maar veel minder arbeidsintensief. Daarbij komt dat de luisteraar ook in staat is de dienst rechtstreeks te volgen en er dus niet veel behoefte meer is aan luisteren op een later tijdstip.

In het voorafgaande is met name de situatie besproken, dat men diensten wil opslaan voor latere distributie naar de luisteraar. Niet de manier van opnemen, maar de manier van thuis afspelen blijkt daarbij de bepalende factor te zijn voor de keuze.
Andere redenen voor opslag van een kerkdienst zijn, zoals gezegd, archiefvorming en vastleggen historische gebeurtenissen,. Ook in die gevallen is het echter raadzaam dienst te bewerken, voordat de opname definitief wordt opgeslagen, waarover later meer. Een opname zal dus altijd op een of andere wijze weer “overgezet”, voordat die zijn definitieve bestemming bereikt!

Wat kiezen we dus voor het vastleggen van de dienst in de kerk? Nog steeds is het dubbeldecks casettedeck met autoreverse mogelijkheid en automatische volumeregeling een uitstekende en zeer gebruiksvriendelijke oplossing. Maar deze mogelijkheid verdwijnt echter gaandeweg en er moet dus een alternatief worden gekozen.
Moderne mogelijkheden zijn de DVD-recorder al dan niet met harde schijf., muziekserver, speciale opnamecomputer annex kerkwebzender met harde schijf en dvd-brander en de normale pc of laptop. Verder zijn er nog de audio cd-recorder, de md-recorder en de dat-recorder. Hoe hieruit te kiezen? Daartoe worden eerst een paar stellingen geponeerd:
  -   Het toekomstig geluidsmedium is in ieder geval digitaal
  -   Voor kopieren is altijd enige vorm van een computer nodig
  -   Kopieren kan ook na de dienst en buiten de kerk gebeuren
  -   Wijze van opslag en transport zijn later ook te bepalen en te wijzigen.
Als dat zo is, dan moeten het bedieningsgemak en de mogelijke opnameduur de keuze voor de apparatuur in de kerk bepalen. Meest voor de hand liggende keuzes is daardoor op dit moment de DVD recorder met harddisk

voordelen:
  +   goedkoop
  +   tot 6 uur opneembaar

nadelen:
  -   opnameniveau niet regelbaar
  -   opname gaat altijd in combinatie met beeld (.VOB-file waarin de audio is versleuteld), maar dit mag ook een stilstaand beeld zijn met (bijvoorbeeld de liturgie) of zelfs een “nul-beeld” (geen video input).

In de (nabije) toekomst worden de mogelijkheden nog groter door de komst van een speciale kerk pc of een muziekserver, welke deze nadelen niet hebben.
De speciale kerk-pc zal een aantal automatische functies hebben, zoals starten opnemen en branden cd.
De muziekserver is een speciaal voor audio ingerichte pc, in de vorm van een audioapparaat met mogelijkheden voor opslag en downloaden.


Voorbeeld van een muziekserver

Conclusies:
Op dit moment is de meest aantrekkelijke vervanger van de cassette als transportmedium een CD met daarop MP3-audio. Dat is goedkoop, de kwaliteit is goed en er is ruim voldoende tijd om kerkdiensten van verschillende lengtes op te nemen. Thuis af te spelen op de meeste DVD-spelers, of op een speciale MP3-speler.
Meest eenvoudige vervanger van het casettedeck is nu de DVD-recorder, waarbij het aan te bevelen is om er dan een te gebruiken met harde schijf. Hierop zijn veel kerkdiensten achtereen op te nemen en dus ook als tijdelijk archief te gebruiken. Pluspunt is de eenvoudige bediening en het geringe ruimte beslag. Nadeel is dat een tv-scherm nodig is om menu's te kunnen gebruiken. Verder kan het nodig zijn om audio te rippen van de opgenomen dvd voor verdere bewerking.
De meest waarschijnlijke oplossing voor de toekomst is een laptop of opnamecomputer voor opname en nabewerking.


Geluidsbewerking

Bij nabewerken van een opname gaat het om:
* Opschonen:
  -   Knippen, plakken en invoegen
  -   In- en uitfaden
  -   Niveau's aanpassen en normaliseren.
* Opknappen
  -   Tooncorrecties
  -   Storende bijgeluiden verwijderen
  -   Volume-enveloppe (bepaalde gedeeltes versterken en verzwakken)
  -   Snelheid aanpassen, als een dienst langer duurt dan 80 minuten kan de snelheid enkele procenten aangepast worden waardoor de dienst tot op een cd te branden is. Veelal wordt dit door de meeste mensen niet als storend ervaren.
* Opslaan
  -   Exporteren als .wav of .mp3 bestand
  -   Branden op schijf.
Voor de nabewerking zijn diverse programma's op de markt. Een programma dat gratis is, en voor opname en nabewerking van kerkdiensten voldoende mogelijkheden heeft, is het programma Audacity (te downloaden van audacity.sourceforge.net). Hiermee is het ook mogelijk opnamen om te zetten naar MP3-formaat.
Hierna laat Arie Reij aan de hand van een demonstratie met Audacity zien, wat er zoal mogelijk is met dit programma. De weergave hiervan leent zich echter niet goed voor dit verslag.
Als daarvoor voldoende belangstelling is, dan kunnen er echter vanuit de LOK wel workshops worden aangeboden, waarbij men kan leren dit soort dingen zelf te doen. Dan kunt u het met eigen ogen aanschouwen (en met eigen oren horen). Als LOK-bestuur roepen we u op uw eventuele belangstelling hiervoor kenbaar te maken bij Arie Reij, bij voorkeur via de e-mail (zie hier de adressen).

Arie Reij en Jan Huls


Voorbeeldscherm van Audacity